www.javanenvansuriname.info

HOME SECONDHOME NIEUWS BASA JAWA BAHASA INDONESIA MULTIMEDIA WEBMASTER SITEMAP

 

BanyuMili Is Mijn Verhaal...
Een eerbetoon aan de Javaanse contractarbeiders in Suriname

padhang-peteng = licht en donker

 

 

GAMELAN

Muziek Hoofdpagina
Gamelan Unicum in Caraïbisch gebied
Pop Jawa De muziek op de Javaanse radio
Terbangan Van religieus naar populair

 

Get the Adobe Flash Player to see this video.

 

 

 

 

Javaanse contractarbeiders in Suriname maken hun eigen gamelan instrumenten van metaalafval... Hun nazaten doen dat nog steeds zo
 

 

Overlevering

Volgens zeggen zou de Javaanse gamelan zijn ontstaan onder beïnvloeding van de Indiase cultuur in de vijfde en zesde eeuw. In die periode kwamen de eerste Indiase handelaren en priesters die het Sanskriet en de twee grote epen de Mahabharata  en de Ramayana  met zich meebrachten. Op de Lara Jonggrang tempel, beter bekend als de Prambanantempel (hindoeïstisch) en de Barabudur (boedhistisch)  zijn wel enige afbeeldingen van muziekinstrumenten te zien.

De Javaanse overlevering, echter, vertelt dat de gamelanmuziek al voor de Prambanan en de Barabudur  bestond. In den beginne heerste de god Sang Hyang Guru over heel Java in zijn paleis bij het Mehandraberg in Medangkamulan. De berg, thans de Gunung Lawu (bij Surakarta op Midden-Java) geheten, markeert de grens tussen de vorstendommen Surakarta en Madiun. De allereerste gamelanset zou slechts bestaan uit drie gongs en heette Lokanata of Lokananta wat letterlijk "Koning van de Wereld" betekent.

 

 

Koloniale periode

Gedurende de koloniale periode heeft de toen opererende "Nederlandsche Handelmaatschappij" een complete gamelanset naar Suriname overgebracht. Al snel ontstond er de behoefte aan meer gamelansets. De contractarbeiders, die overdag moesten ploeteren voor een hongerloon, hadden in de avonduren behoefte aan ontspanning om de ellende van alledag en om de heimwee naar hun geboorteplaats te doen vergeten. Zo inventief als zij waren (Javanen zijn bijzonder inventief), begonnen zij met wat afvalmetaal te verzamelen en deze om te toveren tot heuse muziekinstrumenten. De gendhings  (melodieën), die de Javanen toen speelden, waren vage herinneringen van die van vroeger op Java.

Maar, er waren met de immigratie ook vele muzikanten en kunstenaars uit Java meegekomen en met hun ook veel vakkennis van gamelan en andere kunstuitingen. Met de komst van de immigranten met kennis over de gamelan ontstonden er niveau's onder de gamelanspelers. Onze dank aan al degenen - die niet bij name kunnen worden genoemd (er moet nog een stukje research gedaan worden) -  die hebben bijgedragen aan vakkennis van gamelan en andere kunstuitingen  in Suriname. In de jaren vijftig/zestig heeft de Javaanse gemeenschap in het district Commewijne een complete set 'gamelan gedhé' geschonken gekregen van de regering in Indonesié. Waar dit stukje erfgoed is gebleven, weet niemand. 

Bekende muzikanten familie zijn onder andere: Martosoewondo, Wirjosoeparto en Moesredjo. Bekende gamelan groep: Krida Swara en Mardi Beksa Wirama. In Paramaribo is thans Bapak Mardikoen Moesredjo nog steeds actief. Andere bekende namen uit de Surinaamse gamelan wereld: Bapak Toiman en Bapak Sunardi.

In 1990 heeft de Indonesische regering - in verband met de viering van 100 jaar Javaanse Immigratie - een complete set gamelanmuziekinstrumenten aan de Javaanse gemeenschap in Suriname geschonken. Deze set wordt heel intensief gebruikt voor het geven van cursussen in het gebouw van het Cultureel Centrum Suriname en in het Sana Budaya complex in Paramaribo.

De gamelanmuziek op Java, die toen door haast iedereen op de dessa’s werd beoefend, werd op een gegeven moment naar de kraton binnengehaald en daar gemoduleerd en gemoderniseerd aan de wensen van de kraton. Het is de gamelan geworden zoals wij die nu van Indonesië kennen. Het materiaal van de Javaanse gamelan in Indonesië is van brons koperlegering. De gamelansets in Suriname worden meestal van ijzerplaten gemaakt.

De gamelanmuziek die wij in Suriname spelen  en nu ook in Nederland is heel authentiek. Het is een bijzonder stukje geschiedenis die wij met z’n allen zouden moeten koesteren. Op Java is men de gamelanmuziek, zoals wij die nu beoefenen, al lang vergeten. Enige overeenkomsten zijn te vinden in de namen van sommige muziekstukken. Al met al redenen genoeg om dit uniek stukje geschiedenis met veel passie te beoefenen om zodoende een mooi stuk erfgoed binnen de Javaanse traditie voort te zetten.

Er zijn in Suriname ongeveer 150 gendhings  in notatievorm bewaard gebleven. Op vele plaatsen in Nederland met concentraties Javanen uit Suriname wordt gamelanmuziek beoefend, onder andere in Alkmaar, Amsterdam, Den Haag, Hoogezand en in Rotterdam. In deze Maasstad bestaat reeds enkele jaren de gamelangroep Swara BanyuMili.. In Alkmaar is de gamelangroep 'Jasa' al ruim dertien jaar actief.

Gamelanset

De Surinaamse Javaanse gamelanset bestaat meestal uit de volgende instrumenten: bonang suguhan, bonang panerus, demung, saron, peking, kethuk-kenong, kempul, gong en kendhang.

Er zijn twee soorten stemmingen (laras) of toonschalen, namelijk: sléndro (is de vijftonige reeks met theoretisch gelijke intervallen) en pélog (de zeventonige reeks met ongelijke intervallen). De tonen van de twee stemmingen zijn als volgt genummerd:

laras sléndro       1    2    3    .    5    6    . 

laras pélog          1    2    3   4    5    6   7 

De nummers hebben de volgende namen en betekenissen:

1 panunggul hoofd
2 gulu hals
3 dada borst
4 pélog
5 lima vijf: de vijf zintuigen zien, ruiken, voelen, proeven en horen
6 nem zes: de zesde zintuig rasa= voeling of perceptie
7 barang iets

Enkele termen in de gamelanmuziek

gatra een unit van vier basistonen, bv 6532
lagu
melodie
irama
ritme of tempo

Er zijn vijf typen irama

irama lancar  1/1  1 balungan, 1 saron panerus slag
irama tanggung
 1/2  1 balungan, 2 saron panerus slagen
irama dados
 
1/4 
1 balungan, 4 saron panerus slagen
irama wiled
  1/8  1 balungan. 8 saron panerus slagen
irama rangkep
  1/16  1 balungan, 16 saron panerus slagen

De snelste irama is irama gropak: het teken is 2/1

 

 
DIASPORA  SURINAME  IMMIGRATIE  TAAL  CULTUUR  THEATER  MUZIEK  LITERATUUR  ARCHIEF
HOME  SECONDHOME  NIEUWS   BASA JAWA   BAHASA INDONESIA   MULTIMEIDA  WEBMASTER   SITEMAP