www.javanenvansuriname.info

HOME SECONDHOME NIEUWS BASA JAWA BAHASA INDONESIA MULTIMEDIA WEBMASTER SITEMAP
 

 

BanyuMili Is Mijn Verhaal...
Een eerbetoon aan de Javaanse contractarbeiders in Suriname

èmbèr = emmer

 

 

TERBANGAN

Muziek Hoofdpagina
Gamelan Unicum in Caraïbisch gebied
Pop Jawa De muziek op de Javaanse radio
Terbangan Van religieus naar populair

 

 

 

 

 

Herinneringen en belevingen uit mijn jeugd... Geen onderzoek
 

 

Dit onderwerp is niet gebaseerd op enigerlei onderzoek. Het zijn slechts opgeslagen herinneringen en belevingen uit mijn jeugd en tijdens mijn vakantieverblijven in Suriname. Er bestaat nauwelijks geschreven materiaal  over terbangan in Suriname. Misschien reden genoeg om dit deel van de Javaanse cultuur in Suriname aan een nader onderzoek te onderwerpen. De genoemde termen zijn te vinden in het Javaans-Nederlands woordenboek van Th. Pigeaud. Correcties, aanvullingen en andere bijdragen over terbangan zijn van harte welkom.

 

 

Terbangan is religieus van oorsprong

De gezongen teksten komen hoofdzakelijk uit de Koran, de heilige schrift van de Islam, en zijn bedoeld om de profeet Mohammed te eren. Een zanger gaat voor, waarna de rest van de groep volgt. In de muziek heet dit solo-tutti. Twee instrumenten spelen hier een belangrijke rol: de kencring (tamboerijn) en de bedug wat lijkt op een grote Turkse trom. De Javaans-Islamitische gemeenschap in Suriname noemt dit terbangan cilik.

De terbangan gedhé bestaat uit de de kencring, de bedug en nog drie andere kleinere troms. Dit ensemble heet ook de terbangan maulud nabi.

Enkele termen (let op klein en hoofdletters)
terbang tamboerijn
terbangan 1 tamboerijn spelen
terbangan 2 opvoering van mannenzang met tamboerijnmuziek
maulud viering van en gezang voorgedragen op de geboorte dag van Mohammed
Mulud geboorte en tevens sterfdag van Mohammed
muludan 1 Mulud vieren
muludan 2 godsdienstig gezang ten gehore brengen ter ere van Mohammed
nabi profeet

Ook de terbangan heeft in Suriname een eigen ontwikkeling doorgemaakt. Naast de religieuze liederen is men populaire keroncongmuziek gaan zingen. Later kwam de popjawa muziek erbij. De samenstelling van de terbangan gedhe is aangevuld met de kendhang. Deze tweevellige trom kennen wij uit de gamelanmuziek. Hoe dit ensemble genoemd wordt, is niet bekend. Wel wordt dit soort ensemble vaak uitgenodigd om op bruiloften en partijen te spelen. Enkele groepen durven het aan om de westerse drumstel (basedrum, dubbele troms, side trom, hi-hat en bekkens) daaraan toe te voegen. Op deze muziek wordt ook gedanst.

Het ritme van de terbangan gedhe met acht slagen is staccato-achtig en fonetisch klinkt het zo:

tong - plang - tung - bleng - dung - blang - tung - bleng
tong - plang - tung - bleng - dung - blang - tung - bleng
tong - plang - tung - bleng - dung - blang - tung - bleng
tong - plang - tung - bleng - dung - blang - tung - bleng
enzovoorts

De u dient gelezen te worden als oe in bijvoorbeeld het Nederlandse woord toen en de e als een stomme e in bijvoorbeeld het woord boedel. De tong-klank is een hoge toon en wordt geslagen door middel van de wijsvinger en de middelvinger op één van de kleinere troms. De bleng-klank is de diepe lage klank te vergelijken met de westerse basedrum. Het wordt voortgebracht door met de voorkant van de handpalm te slaan op de grote trom. De plang- en de tungklanken daartussen zijn de middenklanken. Deze kunnen met variaties geslagen worden, afhankelijk van de artistieke inbreng van de spelers. Met de kendhang erbij wordt de interactie tussen de verschillende klanken nog heftiger. De kendhang bespeler heeft de volle vrijheid. Net als bij gamelan is hij (er zijn geen vrouwen die in een terbangan groep zitten) de dirigent. Hij bepaalt de lengte en de intervallen in het muziekstuk dat gebaseerd is op improvisatie en virtuositeit van de spelers. Er bestaan geen muziekstukken op notatie. De kunst van het beoefenen terbangan muziek berust om auditieve en orale  overdracht. Dit gebeurt vaak in kringen van de eigen familie, buren of vrienden.

Een terbangan opvoering vindt meestal 's avonds plaats en kan enkele uren tot een hele nacht duren. Dit laatste gebeurt bij bruiloften en verjaardagsfeesten. Meestal wordt dit tegen middernacht onderbroken met het reciteren van teksten uit de Koran. Dit wordt srokal genoemd of disrokalké. Dit zal wel het enige religieuze stuk zijn uit de terbangan traditie dat in Suriname overeind is gebleven.

Terbangan groepen in Nederland. Er zijn enkele terbangan groepen aktief: in Den Haag, Rotterdam en Delfzijl. De srokal komt tijdens de opvoeringen ook in voor. Men is echter niet uit op experimenten om bijvoorbeeld de westerse drumstel te gaan gebruiken. Wel speelt de kendhang een belangrijke rol in het geheel. Het is vrijwel niet meer weg te denken uit de Javaans Surinaamse terbangan traditie. Een opvoering in Nederland duurt ook veel korter. Dit heeft weer te maken met de locatie (meestal een wijkgebouw of trefcentrum) en vanwege geluidsoverlast. Een terbangan groep speelt op uitnodiging: bijvoorbeeld bij een besnijdenisfeest of tijdens een wetenschappelijke presentatie als levend bewijsstuk. Op de terbangan muziek in Nederland wordt niet gedanst. De Javaanse jeugd in Nederland is niet op de hoogte van het bestaan van terbangan. 

In Suriname zijn er ontwikkelingen gaande waarbij negatieve kritiek wordt geleverd. Terbangan wordt aangewend om als muzikale omlijsting te dienen bij pencak silat en politieke demonstraties. Hier wordt de religieuze gedachte in zijn geheel vaarwel gezegd. Men zou kunnen stellen dat dit een aftakking is en een andere sub-ontwikkeling van de terbangan in Suriname. Even doordenkend zou men deze muziek lichtelijk kunnen vergelijken met de Afro Surinaamse kawina muziek. Misschien is een andere term of benaming dan terbangan voor deze ontwikkeling (de srokaal weglatend) meer van toepassing. 

In plaats van terbangan kunnen wij een nieuwe vorm van Javaanse muziek beleving verwelkomen, namelijk: de  kendhangan. En misschien dat deze fonetische klanken de basis vormen (de drum als universele taal en lingua franca in de muziek) van één gezamenlijke Surinaamse muziekbeleving voor de volgende Surinaamse generaties van alle Surinaamse volkeren.

ALLE SURINAMERS ZINGEN EN DRUMMEN VOORTAAN:
TONG-PLANG-TUNG-BLENG-DUNG-BLANG-TUNG-BLENG

 

 
DIASPORA  SURINAME  IMMIGRATIE  TAAL  CULTUUR  THEATER  MUZIEK  LITERATUUR  ARCHIEF
HOME  SECONDHOME  NIEUWS   BASA JAWA   BAHASA INDONESIA   MULTIMEIDA  WEBMASTER   SITEMAP