www.javanenvansuriname.info

HOME SECONDHOME NIEUWS BASA JAWA BAHASA INDONESIA MULTIMEDIA WEBMASTER SITEMAP
 

 

BanyuMili Is Mijn Verhaal...
Een eerbetoon aan de Javaanse contractarbeiders in Suriname

umbel = snot

 

  WAYANG...
HET JAVAANSE SCHIMMENSPEL

Theater Hoofdpagina
Dans Taal der bewegingen
Jaran képang Rituele dans
Ludrug Volkstoneel met zang, dans en humor
Tayub Danspartij met dansvrouwen
Wayang Het Javaanse schimmenspel
Wayang Wayangvormen en repertoire
Wayang Opstelling poppen bij voorstelling
Wayang Wayangvoorstelling en Semar
Wayang Gebruikte termen bij wayangspel

 

 

 

 

 

 

Levend cultuurgoed met religieus filosofische grondslag
 
 

Wayang is één van de Javaanse theatervormen naast onder andere ludrug en kethoprak. Het is een levend cultuurgoed met een religieuze filosofie als grondslag. Kethoprak wordt in Suriname niet meer beoefend. Een enkele groep probeerde enkele jaren geleden dit nog in leven te houden. Ook wayang heeft de laatste jaren aan populariteit ingeboet. In Indonesië ziet het er echter nog niet naar uit dat dit bijzondere erfgoed zal verdwijnen.
In Suriname zijn het meestal nog de ouderen die belangstelling tonen voor de wayang. Het ziet er naar uit, hoe triest dit ook mag klinken, dat deze traditie in de komende decennia zal verdwijnen. Voor fervente wayangliefhebbers, als die dan er nog zijn, zullen een beroep doen op de Indonesische ambassade om een dhalang uit Java over te laten komen, al dan niet met de complete gamelanspelers.

 

De gunungan is een rekwisiet uit de wayang en onmisbaar bij elke wayangvoorstelling. Gunungan is afgeleid van gunung wat berg betekent. De basisafbeelding van de gunungan is een boom met vele takken en zijtakken, bladeren en bloemen. De gunungan is daarom een levensboom. Het verenigt afbeeldingen van dingen wereldse leven. De poort stelt de toegang tot het paleis (kraton) van de vorst voor, naar analogie van de hemelpoort, die het godenverblijf afsluit en die streng bewaakt wordt. De achterkant is vaak met vlammen beschilderd. Soms met blauwe golvende lijnen die water voorstellen. De gunungan wordt onder andere gebruikt om allerlei begrippen weer te geven, waarvoor geen aparte figuur bestaat, zoals het paleis, een bos, een berg, de zee, vuur, water, enzovoorts. 

Op Midden-Java in Surakarta en Yogjakarta zijn er dhalangscholen. Maar ook jongeren, waarvan hun vaders dhalang zijn, krijgen zo het vak met de paplepel gegoten. Deze traditie speelt geen rol onder de Javanen in Suriname en een dhalangschool al helemaal niet. Nu zijn er nog enkele dhalangs die zo nu en dan ingehuurd worden. De wayangpoppen komen tot leven in de handen van een dhalang. Een bekende dhalang in Indonesië is Ki Anom Suroto die veel populariteit geniet onder de echte fervente wayangliefhebbers, niet alleen op Java zelf, maar ook in Nederland. Een bekende dhalang in Suriname is Bapak Giman uit Moengo. Samen met Bapak Mardikoen Moesredjo is hij op uitnodiging van de Indonesische regering drie maanden op Java geweest. 

Wayangvoorstelling worden gegeven bij

Een huwelijksviering. De lakon handelt over een huwelijk. Bijvoorbeeld de lakon Parta Krama over het huwelijk van Arjuna. Hij is de middelste van de Pandhawa broers die trouwt met zijn nicht Bratajaja (Subrada). De lakon Jaladara Rabi gaat over het huwelijk van koning Baladéwa van Mandura met prinses Erawati, de dochter van koning Salya van het rijk Mandraka. De lakon Kurupati Rabi handelt over het huwelijk van koning Suyudana van Hastina met de beeldschone en lieflijke Banowati. Zij is de zuster van prinses Erawati.

Een tingkeban. Dit is een feest dat wordt gegeven wanneer de vrouw zeven maanden zwanger is. Bij deze gelegenheid gaat de lakon over de geboorte van een heldenfiguur, zoals Lahiripun Pamadi of over de geboorte van Arjuna. Wanneer men op een meisje hoopt handelt de lakon over de geboorte van een prinses. De lakon Lahiripun Lara Ireng gaat over de geboorte van prinses Bratajaja.

Een besnijdenisfeest. Jongens worden meestal besneden omstreeks hun elfde jaar. Een besnijdenisfeest is een teken dat de jongen op weg is naar volwassenheid. De lakons gaan daarom meestal over het schaken van een prinses of een wedstrijd om een bruid die uitgevochten wordt door vrijgezellen. De lakon Kresna Kembang handelt over de schaking van prinses Rukmini van Kumbina door de galante Narajana. Hij wordt de latere koning Kresna van Dwarawati tevens boezemvriend van Arjuna.

Een gelofte aflegging. Terwille van de genezing van een zwaar ziek kind of bij het slagen voor een examen. De hoofdpersoon van het opgevoerde lakon ontvangt een groot gunstbewijs van een godheid. Bijvoorbeeld de lakon Parta Déwa.  Hierin mag Arjuna een tijdlang als vorst in het godenverblijf doorbrengen. In de lakon Pétruk Dadi Ratu wordt Pétruk, de beroemde clownfiguur, gedurende enige tijd vorst.

Een bezwering van dreigend onheil: het doel van de zogenaamde ruwatfeesten. Een groot onheil zou kunnen ontstaan doordat men ongewild bepaalde handelingen verricht. Bijvoorbeeld het omstoten van een pot met rijst die op het vuur staat. Deze ongewilde handelingen kunnen dus legio zijn. De lakon Murwakala is bij uitstek geschikt voor een ruwatfeest. Het verhaal Murwakala gaat over het ontstaan van de demon Bathara Kala. Hij is een manifestatie van de oppergod Siwa (Bathara Guru) en is demonisch en vernietigend. Een andere lakon is Watu Gunung die ook een magisch bezwerende wayangvoorstelling is.  Dit wordt vertoond bij een droogte die te lang duurt en de regen te lang op zich laat wachten. Het verhaal handelt over Watu Gunung die - zonder dat hij het zelf weet - getrouwd is met zijn moeder, Dèwi Sinta. Het cosmisch evenwicht wordt hierdoor verstoord. Het rijk van de vorst wordt getroffen door allerlei rampen en plagen. Om aan deze ongelukkige verbintenis een einde te maken bedenkt Dèwi Sinta een list.

Bersih désa. Dit gebeurt wanneer de rijstoogst is binnengehaald. De landbouwwerkzaamheden zijn tot een einde gekomen. Het gewoonte is om het hele dorp een opknapbeurt te geven. Het offerfeest en de wayangvoorstelling worden bij de lurah, het dorpshoofd, gegeven. De lakon Sri Mulih is populair. Sri Mulih betekent 'Sri keert weer terug naar huis'. Het verhaal gaat over de rijstgodin Dèwi Sri. Omdat ze niet wil trouwen met een partner die haar niet aanstaat moet zij vluchten. Haar jongere broer Sedana gaat naar haar op zoek. Dèwi Sri is echter voorbeschikt om later met Sedana te trouwen. Dèwi Sri gaat op zwerftocht en komt bij landlieden terecht. Wanneer zij merkt dat hun huizen zindelijk en netjes zijn en dat er een kruik met helder water klaar staat worden de landlieden geprezen. Dèwi Sri belooft hen geluk. Wanneer dat niet zo is, spreekt zij een vloek over hen uit.

 

 
DIASPORA  SURINAME  IMMIGRATIE  TAAL  CULTUUR  THEATER  MUZIEK  LITERATUUR  ARCHIEF
HOME  SECONDHOME  NIEUWS   BASA JAWA   BAHASA INDONESIA   MULTIMEIDA  WEBMASTER   SITEMAP