www.javanenvansuriname.info

HOME SECONDHOME NIEUWS BASA JAWA BAHASA INDONESIA MULTIMEDIA WEBMASTER SITEMAP
 

 

BanyuMili Is Mijn Verhaal...
Een eerbetoon aan de Javaanse contractarbeiders in Suriname

lagi = juist bezig zijn (met iets)

 

 HOME
SECONDHOME
WEBMASTER
BASA JAWA
BAHASA INDONESIA
MULTIMEDIA
LIVESTREAM
GUESTBOOK
SITEMAP
WEBMASTER
JAVAANSE TAAL OP DE RADIO

WEBMASTER
Leer hem kennen
Javaanse jongen uit Bakkie
Inburgering in Nederland
Mijn geboortedorp Bakkie
Wayang en Semar op Bakkie
Internaat Taman Putra
Interview Rotterdams Dagblad
Muzikale herinneringen
Sana Budaya Paramaribo
Javaanse taal op de radio
Overdenkingen en mijmeringen
Terug naar Bakkie
Tijdlijn

 

 

 

 

 

Het Surinaams Javaans in de praktijk (code switching)...
Kort onderzoek

 

De Javanen in Indonesié zullen in hun Javaans veel woorden gebruiken uit het bahasa Indonesia, het Indonesisch, de nationale taal van Indonesië.

Het Surinaams Javaans is vooral beïnvloed door het Sranantongo, de omgangstaal van alle volkeren van Suriname. Maar ook door het Surinaams Nederlands, de nationale taal van Suriname. Het taalgebruik op de Javaanse radio in Nederland is een afspiegeling van het dagelijks gebruik van het Surinaams Javaans in Nederland. De talen die men enigszins beheersen worden gemengd gebruikt. Wetenschappelijk noemt men dit code switching.

In een zin kunnen er dus verschillende woorden uit verschillende talen voorkomen. De manier waarop men een taal hanteert hangt af van de sociale situatie waarin men zich verkeert. Hieronder het verslag van een kort onderzoek dat ik heb gedaan tijdens mijn studie aan de Rijksuniversiteit Leiden.

 

Er zijn geen leerboeken Surinaams Javaans. Dit is het Surinaams Javaans - Nederlands woorden van Hein Vruggink uit Nederland. De medesamensteller is Johan Sarmo uit Suriname.
In het 'Voorwoord' van het woordenboek staat op pagina viii letterlijk: "... Ben Arps,
Reinier Kromopawiro, Willem van der Molen en I. Supriyanto, die de inleidende gedeelten van nuttige commentaar voorzagen."

Prof. dr. Ben Arps is hoogleraar Javaanse taal en letterkunde,
dr. Willem van der Molen is docent Oud-Javaans en drs. Ingnatius Supriyanto docent Javaans aan de Universiteit Leiden, voorheein Rijksuniversiteit Leiden.

De taal van de Javaanse radio in Nederland

In Nederland wonen veel allochtonen, vrijwillig naar Nederland gekomen of vanwege de politieke en economische situatie in hun land naar Nederland gehaald of gevlucht.

Velen hebben allerlei aanpassingsproblemen overwonnen en hebben zich warm genesteld in de Nederlandse samenleving. Helaas zijn er ook anderen die vooralsnog veel moeite hebben om te integreren in de Nederlandse maatschappij. Ontheemden zoals de Bosniërs hebben in Nederland een veilig onderdak gevonden, maar verlangen zoals alle andere allochtonen naar hun vertrouwde, warme omgeving. Zo ook de Javanen van Surinaamse afkomst. De Nederlandse overheid doet op velerlei manieren de poging de allochtonen een bestaan te geven, net zoals dat van alle andere autochtone Nederlanders. Hun problemen worden vaak in televisie en radio programma's belicht.

Op radiogebied is er via Radio 4 en Radio 5 veel programma's te beluisteren die geënt zijn op allochtonen. Zo zijn er programma's voor Turken, Marokkanen en Kaapverdianen. Op Radio 5 is het programma Zorg en Hoop dat bestemd is voor alle in Nederland wonende Surinamers. Dit soort programma's wordt vaak door autochtonen gemaakt, weliswaar in samenwerking met desbetreffende migranten. Op een andere wijze - namelijk via de Migranten Omroep - kunnen zij hun aanwezigheid kenbaar maken via de radio of televisie die zij zelf produceren en presenteren.

Kort onderzoek

Dit is het resultaat van een kort onderzoek op het gebied van "migrantenradio" die door migranten zelf worden gemaakt en uitgezonden via hun eigen organisatie. Het onderzoek is vooral gericht op code switching op de Javaans Surinaamse radio in Nederland en met name het waarom ervan. Vanwege de bereikbaarheid is slechts gekozen voor een onderzoek naar de code switching bij Radio Mundial Setasan te Rotterdam die dan wel representatief genoemd mag worden voor de Javaans Surinaamse radio in Nederland. Dit Javaans Surinaamse radiostation zendt uit via de kabel in Rotterdam en Schiedam (vroeger ook in Capelle aan den IJssel) en is een onderdeel van de activiteiten van stichting Setasan, een Javaans Surinaams sociaal en cultureel welzijnsstichting in Rotterdam.

De Javaanse gemeenschap in Nederland

In Nederland wonen er circa 30.000 Javanen van Surinaamse afkomst. Zij spreken Basa Jawa Srinamah, het Surinaams Javaans als variant van het Javaans van Indonesië  De Surinaamse Javanen wonen verspreid over de steden Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en in Noord-Brabant en Oost-Groningen.

Migranten Omroep in Nederland

Om de allochtonen via de ether en kabel de kans te geven hun ideeën te ventileren biedt de overheid hen de mogelijkheid om zelf radio en televisie programma's te produceren. Op televisiegebied heeft de Migranten TeleVisie (MTV) in Amsterdam baanbrekend werk verzet. Enkele van hen hebben zelfs "Hilversum" bereikt. In veel gemeenten zijn er mogelijkheden om via de zgn Toegangsradio een zendmogelijkheid te creëren. Allochtone groepen, verenigingen etc. kunnen tegen kostprijs op de kabel in hun gemeente. Zij zelf zijn geen zendgemachtigden. Het is de gemeente die de zendvergunning heeft en die dan verder verdeelt onder de "doelgroepen". In Rotterdam is er de stichting Lokale Omroep Rotterdam die als zendgemachtigde haar zendtijd verdeelt onder haar allochtone bevolking.

Stichting Lokale Omroep Rotterdam (SLOR)

Toegangsradio is een faciliteit die sinds 1987 door de gemeente Rotterdam wordt geboden middels het via het GEB (thans Eneco geheten) ter beschikking stellen van een aantal radio kabelfrequenties. Momenteel zijn dat er vier. Deze worden beschikbaar gesteld voor zogeheten "doelgroepen" programmering. Hierbij dient gedacht te worden aan migranten, religieuze doelgroepen, ouderen, jongeren en zieken. Deze mogelijkheid is gecreëerd om lokale organisaties tegen kostprijs te kunnen laten uitzenden en te voorkomen dat illegale etheruitzendingen plaatsvinden.

Javaanstalige uitzendingen

Voor zover bekend worden in enkele steden, namelijk in Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Hoogezand, Javaanstalige radio uitzendingen verzorgd op de kabel. In Amsterdam door Radio Bangsa Jawa en in Rotterdam door Radio Mundial Setasan. Actief in Den Haag is Radio Budi Utama van de stichting Rukun Budi Utama. Het radioprogramma in Hoogezand is slechts fragmentarisch en opgenomen binnen het ene uur per week migrantenradio. De radioprogramma's in Amsterdam, Den Haag en Rotterdam vormen een onderdeel van de activiteiten van de Javaanse sociaal-culturele welzijnsstichtingen in die steden.

De inhoud van de uitzendingen kan worden onderverdeeld in:

De verbale presentatie

Dit bestaat uit verschillende onderdelen.  Informatief:  voorlichting op het gebied van onderwijs, bijvoorbeeld schoolkeuze na het basisonderwijs; voorlichting aan ouderen, bijvoorbeeld het vormen van woongroepen. Taal en cultuur: korte en pakkende educatieve voorlichting.  Interviews:  met vooraanstaande Javaanse personen in Nederland; met in Nederland wonende Javaanse artiesten die bijvoorbeeld een nieuwe cd hebben uitgebracht en Javaanse artiesten uit Indonesië, vooral artiesten uit Java die in Nederland op uitnodiging shows verzorgen. Nieuws- en weerberichten: speciaal voor de ouderen die niet kunnen lezen: de items (geen zwaarwichtige) worden dagelijks uit kranten gehaald; laatste nieuws uit Suriname, ook speciaal voor de ouderen die niet kunnen lezen: de items worden gehaald uit het Weekkrant Suriname; zo nu en dan krijgt de redactie een audiocassette met debatten in het Nationaal Essemblee (te vergelijken met de Tweede Kamer in Nederland). Familieberichten:  overlijdensberichten, felicitaties i.v.m. verjaardagen, huwelijksjubilea etcetera. Aankondigingen:  regelmatig worden er feestavonden georganiseerd, Javaanse modeshows gepresenteerd en ludrug en wayang voorstellingen gegeven; naast het verspreiden van flyers wordt de radio ook ingeschakeld om deze bekend te maken. Advertentionele berichten: deze berichten worden vooraf geredigeerd en vastgelegd op tape. Vervolgens worden zij soms op vaste tijdstippen in een bepaald programma uitgezonden. Anders worden zij op willekeur van de dienstdoende presentator uitgezonden.

De muzikale presentatie

Als muzikale ondersteuning worden pop Jawa (Javaanse popmuziek) gedraaid, afkomstig uit Suriname, Nederland en Indonesië. Op de zaterdag wordt aandacht besteed aan gamelanmuziek, zowel uit Suriname als uit Indonesië.De luisteraars zijn voornamelijk de uit Suriname afkomstige Javanen. Een groep Indonesiërs en Indische Nederlanders die in Rotterdam en omstreken wonen, die onder hun kennissenkring ook Surinaamse Javanen hebben, luisteren regelmatig naar Radio Mundial Setasan. Speciaal voor hen is ook een half uur ingeruimd voor een uitzending in het Indonesisch. De Javaanse radio uitzendingen worden door de Javaanse Surinamers beschouwd als gawé tamba kangen omah. Hiermee bedoelen ze: het is een soort medicijn tegen het heimwee naar huis (Suriname, familie, hun geboorteplaats). De Javaanstalige uitzendingen worden daarom ook goed beluisterd.

Taalopvoeding en taalverwerving Javaanse Surinamers

De Javanen in Suriname wonen verspreid over de kuststroken van Suriname. Er zijn districten waar de ene bevolkingsgroep domineert boven de andere bevolkingsgroep. De mate van beïnvloeding door de omringende taal hangt af van de concentratie van de sprekers van de dominerende taal en de gebruikers van de minderheidstaal. Ook de omgangsfrequentie met elkaar bepaalt in zekere mate het gebruik van leenwoorden. In een dorp waar uitsluitend Javanen wonen zal de beïnvloeding door de andere taal het minst plaatsvinden. In de stad, daarentegen, waar vele bevolkingsgroepen in binnenerven bij elkaar in huurwoningen te vinden zijn zal wederzijdse overnemingen van elkaars taal het grootst zijn.

De meeste Surinamers zijn op zijn minst tweetalig opgevoed. De moedertaal wordt geleerd via mondelinge overdracht, thuis en binnen de eigen leefomgeving. Op school wordt het Nederlands geleerd, mondeling en schriftelijk. Al vanaf de kleuterschool spreekt het kind twee talen. Een Javaans kind spreekt op school Nederlands en thuis Javaans. Op latere leeftijd wordt men geconfronteerd met het Surinaams, het Sranan, het lingua franca in Suriname. Ook het Sarnami, de Surinaamse variant van het Hindi op India, kan in sommige gevallen zijn invloed hebben op de taalontwikkeling van het Javaanse kind.

De omgangstaal van Javaanse Surinamers

Zoals hiervoor is weergegeven zijn de meeste Javaanse Surinamers meertalig. In de dagelijkse omgang wordt deze meertaligheid veelvuldig gehanteerd en is de frequentie van het gebruik van een taal gerelateerd aan de omstandigheid waar iemand zich verkeert. Kinderen van Javaanse ouders uit Suriname, die in Nederland zijn geboren, zullen in de dagelijkse omgang met hun leeftijdgenoten uitsluitend het Nederlands hanteren. Thuis spreken ze Nederlands en zo nu en dan ook wel Javaans (ngoko). Deze kinderen worden thuis niet onderwezen in het spreken van vloeiend Javaans en het correct schrijven van het Javaans volgens de officiële schrijfwijze. Zij kennen slechts enkele woordjes of korte zinnen die zij zelf thuis hebben opgevangen. Bijvoorbeeld:

Mak, aku ngelih. Mama, ik heb honger.

Aku wis mangan. Ik heb al gegeten.

Enkele kinderen, die bij stichting Setasan de cursus Javaans voor kinderen volgen, hebben wel een voorsprong op de anderen die de cursus niet volgen. Deze kinderen leren echter niet het Surinaams Javaans, maar het hedendaagse Javaans van Java. Deze kinderen leren ook het verschil tussen ngoko en krama en het correcte gebruik van krama inggilwoorden. Het verschil tussen het Surinaams Javaans en het Javaans van Java is opgenomen in het Surinaams Javaans - Nederlands woordenboek, dat binnenkort in druk zal verschijnen. Een andere groep die zich vaker van het Nederlands bedienen zijn meisjes en jonge vrouwen. Niet alleen zij die hier zijn geboren of de beter geschoolden, maar het is een algemeen verschijnsel dat deze groep zowel in Suriname als in Nederland het Nederlands hanteren. Jongeren met name die van het mannelijk geslacht die het Nederlands niet echt machtig zijn, spreken in de omgang onder elkaar Sranan met gebruikmaking van leenwoorden uit het Nederlands, zo nu en dan afgewisseld met woorden uit het Surinaams Javaans (ngoko). De beter geschoolde jongeren spreken Nederlands, afgewisseld met het Sranan en het Surinaams Javaans (ngoko). De jonge ouderen spreken Javaans (ngoko en basa), afgewisseld met het Sranan en het Nederlands. De ouderen (de tweede generatie Javanen in Suriname, kinderen van de contractarbeiders) die in Nederland wonen spreken vloeiend Surinaams Javaans en zo nu en dan met gebruikmaking van het Sranan en het Nederlands. 

De Javaanse taal op de Javaans-Surinaamse radio

Geluisterd werd naar delen van de programma's op een zondag, een maandag en op een zaterdag. De programma's op dinsdag tot en met vrijdag zijn vrijwel identiek aan dat van op de maandag.

Presentator 1

1. ...énjing punika nalika kita miwiti kanggèné Siyaran Programah Jawa sampun ngebèl dhateng Siyaran Programah Jawa. Pramila para sedulur mau jing ngebèl nèng Siyaran Programah Jawa saiki kowé...

2. Iku mau nèng negara Landa, ma nak Evi Tamala iku mau ngomongaké...

3. Lah nèk ing samangké para sedhèrèk punika sadèrèngipun kita muteraken 4. lagu malih punika kita gadhah warta.....

Presentator 2

4. ...punika sanking piringan cd énggal, punika vers van de pers mmmm kaya roti kemripik para pamireng sedaya. Yèn dirungokaké ya padha waé éca para pamireng sedaya lan inggih wilujeng énjing para pamireng sedaya.

5. ... diobor-oboraké sing gedhé op nummer vijf para pamireng sedaya, dadiné punika bisa teka ning tropische temperaturen karo ngrungoké...

6. ... kanggé napa niku kanggé sportvrienden sing arep ndelok bal-balan...

7. ... dadiné sapa waé bisa teka iedereen is van harte welkom kanggo badaviering...

Presentator 3

8. Kula inggih taksih remen sanget anggèn kula nyiaraken saben dinten Setu, ananging kala-kala inggih kekirangan wektu anggèn kula nyenyalangi siyaran kang istiméwa punika...

9. Mangké kula nglajengaken siyaran punika ing basa ngoko inggih. Nyuwun sèwu lan matur nuwun sanget.

10. Para kanca slamet ésuk lan skamet tetemuan manèh, ya. Iki Siyaran Programah Jawa saka gedhong Centrum Santoso ing dina Setu paing. Saiki aku duwé crita siji.

11. ... aku mengko ya arep ngandhani kanca kabèh bab pasinaon basa Jawa lan aku ya arep muter gendhing-gendhing lan lagu-lagu sing populèr temenan.

Bevindingen

Het gebruik van de taal op de radio en met name code switsching is een afspiegeling van de dagelijkse omgangstaal die de presentator bezigt vanaf de jeugd tot nu. De intensiteit van code switching is van persoon tot persoon verschillend en is inherent aan de vroegere (en huidige) frequentie in de omgang met andere bevolkingsgroepen. De verschillen met de dagelijkse omgangstaal zijn als hieronder weergegeven:

- kinderen spreken uitsluitend Nederlands, maar gebruiken wel de geringe kennis van het Javaanse vocabulaire in de communicatie met de ouders;

- jongeren die het Nederlands niet echt machtig zijn spreken in de omgang onder elkaar merendeels Sranan met gebruikmaking van leenwoorden uit het Nederlands, zo nu en dan afgewisseld met het Javaans (ngoko);

- de beter geschoolde jongeren spreken Nederlands, afgewisseld met het Sranan en het Javaans (ngoko)

- de ouderen spreken Javaans (ngoko en basa), afgewisseld met het Sranan en het Nederlands.

Presentatoren en hun gebezigde taal 

presentator 1:  het Surinaams-Javaans basa en ngoko

presentator 2:  het Surinaams-Javaans basa en ngoko en het Nederlands

presentator 3:  het Javaans van Java, ngoko en krama, inclusief de correcte toepassing van het krama inggil en rekening houdend het unggah-ungguh, de code van beleefde taal en omgangsmanieren.

Transcripties van gedeelten van uitzendingen

De taal van presentator 1    Sugeng énjing lan sugeng midangetaken para pamiyarsa inkang minulya ing mriki Siyaran Programah Jawa dumugi malih wonten ing ngarsanipun panjenengan lumantar ing gelombang 88.7 megaherz wonten ing kabel fm. Para pamiyarsa ingkang manggèn ing Capelle aan de Ijssel uga ing mriki juru penyiar panjenengan ngaturaken sugeng énjing lan sugeng midangetaken uga panjenengan waged nampi Siyaran Programah Jawa ing 100.5 wonten ing kabel fm.....

.....ing samangké para pamiyarsa mangga kula aturi punika midangetaken punika lagu ingkang badhé kita puteraken dhumateng panjenengan inkang menyanyi Evi Tamala mawi lagu Gendhulak-gendhulik punika lagu punika ingkang kita puteraken dhumateng para sedhèrèk-sedhèrèk punika ingkang (waha?) énjing punika nalika kita miwiti kanggèné Siyaran Programah Jawa sampun ngebèl dhateng Siyaran Programah Jawa. Pramila para sedulur mau jing ngebèl nèng Siyaran Programah Jawa saiki kowé tak-puteraké lagu iku mau Gendhulak-gendhulik iku jing menyanyi Evi Tamala. Ayo, dirungokaé.

Inggih punika para pamiyarsa suwantenipun Evi Tamala punika mawi lagu Gendhulak-gendhulik. Iku mau aku ya emoh nèk dijeguraké nang sumur iku mau sebabé iku mau Evi Tamala ngomnongaké nèk tuku nèng pasar tuku pupur iku mau inter gejegur sumur apa ta ya para pamiyarsa iku mau nak nang pasar nggolèk pupur kaé tegesé wedhak pupur kaé terus inter gejegur sumur, (nau?) nèk mlaku ora ndelokaké ya inter keplèsèt-plèsèt nang negara Landa ki ora ènèng sumur, ma nak iku mau dinané saiki mbokmenawa inter lunyu-lunyu dadi nak mlaku ora ndeloké ling mlaku iku inter keplèsèt para sedulur. Iku mau nèng negara Landa, ma nak Evi Tamala iku mau ngomongaké nak nang pasar nggolèk wedhak pupur inter gejegur sumur. Ya embuh (wih?) tenanan embuh ora para sedulur. Lah nèk ing samangké para sedhèrèk punika sadèrèngipun kita muteraken lagu malih punika kita gadhah warta.....

De taal van presentator 2    Lagu tembangan para pamireng sedaya, punika wau suwantenipun eeh Soekatman, Oesje Soekatman, para pamireng sedaya, menyanyi lagu punika wau lagu tembangan punika sanking piringan cd énggal, punika vers van de pers mmmm kaya roti kemripik para pamireng sedaya. Yèn dirungokaké ya padha waé éca para pamireng sedaya lan inggih wilujeng énjing para pamireng sedaya. Ingriki juru penyiar panjenengan Ronald Martosoewondo ing dinten punika, dinten Ngahad para pamireng sedaya dumugi malih wonten ing ngarsanipun panjenengan kang nglumantaraken radio programma Jawa.......... sing eeehh lagi tangi inggih ning jaba adhem lho hè he, oborané wis di wis di gedhèké wis diobor-oboraké sing gedhé op nummer vijf para pamireng sedaya, dadiné punika bisa teka ning tropische temperaturen karo ngrungoké radio programma Jawa karo ngadhep napa niku kopi napa wédang napa nggorèngan télo para pamireng sedaya.......... kanggé napa niku kanggé sportvrienden sing arep ndelok bal-balan.......... suk dina Selasa tanggal 20 Pébruari punika kalih dasa Pébruari punika lekas jam wolu ésuk temekané jam rolas soré para pamireng sedaya ngenakaké kanggo lebaran, dadiné sapa waé bisa teka iedereen is van harte welkom kanggo badaviering.....Anggoné Suriname saiki didumi banyu, bengi lan awan udan terus ing bawah setad punika wonten ing Paramaribo, Wanica, Nickerie lan Saramacca kelepan kabèh rata karo banyu karo kerépotan iki punika para pamireng sedaya tukang tani lan padha waé duwé probleem niki, amerga tandurané bosok kabèh.....

De taal van presentator 3    Nuwun para miyarsa, ngaturaken sugeng énjing lan sugeng pepanggihan malih kaliyan SIyaran Programah Jawa. Ing dinten punika juru penyiar panjenengan...Kula inggih taksih remen sanget anggèn kula nyiaraken saben dinten Setu, ananging kala-kala inggih kekirangan wektu anggèn kula nyenyalangi siyaran kang istiméwa punika...Mangké kula nglajengaken siyaran punika ing basa ngoko inggih. Nyuwun sèwu lan matur nuwun sanget. Para kanca slamet ésuk lan skamet tetemuan manèh, ya. Iki Siyaran Programah Jawa saka gedhong Centrum Santoso ing dina Setu paing. Saiki aku duwé crita siji. Ing jeroné crita sing dirembug tatakrama. Tatakrama iku mau kanggo urip tentrem raharja. Critané, yèn ora bisa tentrem raharja iku, ateges uripé muspra.... aku mengko ya arep ngandhani kanca kabèh bab pasinaon basa Jawa lan aku ya arep muter gendhing-gendhing lan lagu-lagu sing populèr temenan.

 
DIASPORA  SURINAME  IMMIGRATIE  TAAL  CULTUUR  THEATER  MUZIEK  LITERATUUR  ARCHIEF
HOME  SECONDHOME  NIEUWS   BASA JAWA   BAHASA INDONESIA   MULTIMEIDA  WEBMASTER   SITEMAP